انتشار مقالات کشاورزی و علوم وابسته

3-4-4- انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي
3-4-4-1- ميزان انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي
نتايج تجزيه واريانس اثر ژنوتيپ بر انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي را با تفاوت معني‌دار نشان داد. اثر تراكم بوته نيز بر آن داراي اختلاف بسيار معني‌دار بود، اما اثر متقابل ژنوتيپ در تراكم بوته بر اين صفت معني‌دار نشد (جدول3-19). نتايج مقايسه ميانگين اثر ساده ژنوتيپ براين صفت نشان داد كه SA13 و 416 به ترتيب با بيش‌ترين و كم‌ترين مقدار، اختلاف معني‌داري داشتند و هيچ‌كدام از اين دو لاين با ارقام بومي داراي اختلاف معني‌داري نبودند. در واقع ارقام حسني و هاشمي در يك گروه آماري قرار گرفتند. نتايج مقايسه ميانگين اثر ساده تراكم بوته، تفاوت آماري معني‌داري بين تراكم 25 بوته در متر مربع و ساير تراكم‌ها را نشان داد و تراكم‌هاي 11/11 و 16 بوته هيچ‌ گونه اختلافي با همديگر نداشتند. دراين آزمايش تراكم 25 بوته در متر مربع با ميانگين 07/6 گرم در متر مربع بيش‌ترين مقدار اين صفت را داشت (جدول3-20). ميزان اين صفت در تراكم‌هاي كاشت 16، 11/11 و 25 به ترتيب با ميانگين‌هاي 7/2، 4/3 و 1/6 گرم در متر مربع به طور معني‌داري افزايش يافت. ميزان انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي در ژنوتيپ‌هاي 416، حسني، هاشمي و SA13 به ترتيب با ميانگين‌هاي 1/3، 9/3، 1/4 و 1/5 گرم در متر مربع به طور معني‌داري رو به افزايش گذاشت. نتايج تجزيه ضرايب همبستگي متغيرها نشان داد كه ميزان انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي بوته برنج همبستگي مثبت معني‌داري با ميزان عملكرد دانه (45/0= r) داشت و با افزايش ميزان انتقال مجدد اين بخش ساقه اصلي، عملكرد در واحد سطح افزايش يافت (جدول3-21).     
3-4-4-2-كارايي انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي
بر اساس نتايج تجزيه واريانس، اثر تراكم بوته بركارايي انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي داراي اختلاف معني‌دار بود. اثر ژنوتيپ‌هاي مختلف و اثر متقابل ژنوتيپ در تراكم بوته بر آن فاقد تفاوت معني‌دار بودند، اما اثر تراكم بوته نقش چيره‌اي نداشت و نتوانست اثر متقابل را معني‌دار سازد (جدول3-19). نتايج مقايسه ميانگين اثر تراكم بر اين صفت تفاوت معني‌داري را بين تراكم‌هاي 11/11 و 16 بوته در متر مربع نشان داد كه با 25 بوته در متر مربع فاقد اختلاف معني‌دار بود. تراكم 16 و 11/11 به ترتيب با ميانگين‌هاي8/15 و 8/26 پايين‌ترين و بالاترين درصد ماده خشك قابل انتقال را به خود اختصاص دادند (جدول3-20). ميانگين اين صفت در آزمايش 2/22 درصد محاسبه گرديد و بازه تغييرات آن 21/0- تا 8/47 درصد گزارش مي‌گردد. ژنوتيپ‌هاي هاشمي، حسني، SA13 و 416 به ترتيب با ميانگين‌هاي 9/25، 4/24، 1/20 و 3/18 درصد به طور غير معني‌داري كاهش يافتند و كارايي آن در ارقام بومي بيش‌تر از لاين‌هاي اصلاح شده بود. محاسبه ضرايب همبستگي متغيرها، رابطه بسيار ضعيف و منفي غير معني‌دار بين اين صفت و عملكرد دانه (22/0- = r) را نشان داد (جدول3-21).
3-4-4-3- سهم انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي
اثر تراكم بوته بر سهم انتقال مجدد ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي، مطابق نتايج تجزيه واريانس داراي اختلاف بسيار معني‌داري بود و اثر ژنوتيپ و اثر متقابل آن در تراكم بوته بر آن معني‌دار نبود. به دليل عدم وجود غالبيت اثر تراكم بوته و مستقل بودن اثر آن بر اين صفت، اثر متقابل ژنوتيپ در تراكم بوته بر سهم انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي معني‌دار نبود (جدول3- 19). نتايج مقايسه ميانگين اثر تراكم بوته بر اين صفت نشان داد كه بالاترين و پايين‌ترين مقدار آن به ترتيب در تراكم‌هاي 11/11 و 16 بوته در متر مربع با ميانگين‌هاي 4/42 و 9/20 درصد داراي تفاوت آماري معني‌داري بود و اثر هيچ‌كدام از اين تراكم‌ها با تراكم 25 بوته در متر مربع اختلاف آماري معني‌داري در اين سطح نداشتند (جدول3-20). ميانگين اين صفت در آزمايش 5/32 درصد و بازه تغييرات آن 25/0- تا 0/81 درصد گزارش مي‌گردد. دراين آزمايش ژنوتيپ‌هاي هاشمي، حسني، SA13 و 416 به ترتيب با ميانگين‌هاي 2/41، 4/36، 7/28 و 6/23 درصد به طور غير معني‌داري كاهش يافتند، بنابراين مقادير اين صفت در ارقام بومي بالاتر از لاين‌هاي اصلاح شده بود. نتايج تجزيه ضرايب همبستگي متغيرها وجود رابطه بسيار پائين و منفي معني‌دار بين سهم انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي و عملكرد دانه (30/0- = r) را نشان داد (جدول3- 21).
3-4-4-4- ميزان انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي
نتايج تجزيه واريانس ميزان انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي گياه برنج نشان‌داد كه اثر ژنوتيپ و تراكم بوته بر آن داراي اختلاف بسيار معني‌داري بود. دراين آزمايش به دليل مستقل بودن اثر ژنوتيپ و تراكم بوته، اثر متقابل آن‌ها در اين سطح احتمال معني‌دار نگرديد (جدول3-19). با توجه به نتايج مقايسه ميانگين اثر ساده ژنوتيپ بر اين صفت، ارقام بومي با يكديگر و لاين‌هاي اصلاح شده با يكديگر تفاوت معني‌داري نداشتند و لاين SA13 با ارقام بومي تفاوت معني‌داري را نشان داد. لاين 416 مشابه حسني بود، اما با هاشمي تفاوت معني‌داري داشت. ژنوتيپ‌هاي SA13، 416، حسني و هاشمي به ترتيب با ميانگين‌هاي 8/11، 8/10، 1/8 و 4/6 گرم در متر مربع به طور معني‌داري كاهش يافتند. ميزان اين صفت در لاين‌هاي اصلاح شده بيش‌تر از ارقام بومي به دست آمد. SA13 داراي اختلاف معني‌داري با هر دو رقم حسني و هاشمي بود و تفاوتي با لاين 416 نداشت. همچنين نتايج مقايسه ميانگين اثر ساده تراكم بوته نشان داد كه بين تراكم‌هاي كاشت 11/11 و 16 بوته در متر مربع و نيز بين تراكم 11/11 و 25 اختلاف آماري معني‌داري وجود داشت، در صورتي‌كه تراكم‌هاي 16 و 25 بوته تفاوتي با يكديگر نداشتند (جدول3-20). ميانگين اين صفت در آزمايش 3/9 گرم در متر مربع و بازه تغييرات آن 2/1 تا 8/17 گرم در متر مربع گزارش مي‌شود. نتايج تجزيه ضرايب همبستگي متغيرها وجود رابطه بالا و مثبت معني‌دار اين صفت با عملكرد دانه (87/0 = r) را نشان‌داد (جدول3- 21).
3-4-4-5-كارايي انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي
نتايج تجزيه واريانس اين صفت نشان داد كه اثر ژنوتيپ و تراكم بوته بر آن داراي اختلاف به ترتيب معني‌دار و بسيار معني‌دار بودند و اثر متقابل ژنوتيپ در تراكم بوته بر اين صفت داراي تفاوت معني‌داري نگرديد (جدول3- 19). نتايج مقايسه ميانگين اثر ژنوتيپ بر اين صفت حاكي از وجود تفاوت معني‌داري بين لاين 416 و رقم هاشمي بود كه با هيچ‌كدام از ژنوتيپ‌هاي ديگر تفاوت نداشتند. لاين SA13 با هيچ‌كدام از ژنوتيپ‌ها اختلاف معني‌داري نداشت. نتايج مقايسه ميانگين اثر تراكم بوته، حاكي‌ از وجود اختلاف معني‌دار بين تراكم 16 بوته در متر مربع با ميانگين 98/65 درصد با تراكم‌هاي كاشت 11/11 و 25 بوته در متر مربع به ترتيب با ميانگين‌هاي 1/43 و 9/48 درصد بود (جدول 3-20). اين صفت در ژنوتيپ‌هاي هاشمي، SA13، حسني و 416 به ترتيب با ميانگين‌هاي 6/40، 6/52، 9/52 و 7/64 درصد به طور معني‌داري افزايش يافت. از سوي ديگر، اين صفت در تراكم‌هاي 11/11، 25 و 16 بوته در متر مربع به ترتيب با ميانگين‌هاي 1/43، 9/48 و 0/66 درصد به طور معني‌داري افزايش يافت و تراكم مياني بيش‌ترين كارايي را نشان داد. ميانگين اين صفت در آزمايش 7/52 درصد و بازه تغييرات آن 0/11 تا 4/94 درصد گزارش مي‌گردد. نتايج تجزيه ضرايب همبستگي متغيرها نشان داد كه كارايي انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي داراي رابطه پائين و مثبت غير معني‌داري با عملكرد دانه (25/0 = r) بود (جدول3-21).
3-4-4-6- سهم انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي
ميزان انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي مطابق نتايج تجزيه واريانس، تحت تأثير معني‌دار ژنوتيپ  قرار نگرفت، اما اثر تراكم بوته برآن از نظر آماري داراي تفاوت بسيار معني‌داري بود. چون اثر ژنوتيپ و تراكم بوته بر اين صفت مستقل بود، اثر متقابل بر آن داراي تفاوت معني‌داري نگرديد (جدول3-19). نتايج مقايسه ميانگين اثر تراكم بر اين صفت وجود اختلاف معني‌داري بين تراكم‌هاي 16 و 11/11 بوته در متر مربع را نشان داد و هيچ‌كدام از اين تراكم‌ها با تراكم 25 بوته در اين سطح احتمال تفاوت معني‌داري نداشتند (جدول3-20). اين صفت در تراكم‌هاي 11/11، 16 و 25 بوته در متر مربع به طور معني‌داري ابتدا افزايش و سپس كاهش يافت، به طوري كه، تراكم بوته مياني با 16 بوته حداكثر سهم را به دست آورد. ميانگين سهم انتقال مواد فتوسنتز جاري اين بخش ساقه اصلي در آزمايش 5/67 درصد بود و بازه تغييرات آن بين 1/19 تا 3/100 درصد گزارش مي‌شود. سهم انتقال مواد فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي در ژنوتيپ‌هاي 416، SA13، حسني و هاشمي در آزمايش به ترتيب با ميانگين‌هاي 4/76، 3/71، 6/63 و 8/58  درصد به طور غير معني‌داري كاهش يافت و در ارقام بومي كم‌تر از لاين‌هاي اصلاح شده بود. در تجزيه آماري ضرايب همبستگي متغيرها، سهم فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي با عملكرد دانه (30/0 = r) داراي رابطه پائين و مثبت معني‌داري بود (جدول3-21).
جدول3-19- تجزيه واريانس انتقال ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي ژنوتيپ‌هاي برنج در تيمارهاي تراكم‌ بوته

منابع
 تغييرات

درجه آزادي
ميزان
 انتقال مجدد ماده خشك
كارايي
 انتقال مجدد ماده خشك
سهم
 انتقال مجدد ماده خشك
ميزان
  فتوسنتز جاري
كارايي
  فتوسنتز جاري
سهم
 فتوسنتز
 جاري
تكرار
3
73/6
45/132
427
21/4
88/560
427
ژنوتيپ
3
*77/7
ns03/155
ns54/735
**48/73
*92/1160
ns54/735
تراكم بوته
2
**79/51
*79/516
**28/1875
**19/198
**24/2262
**65/1875
ژنوتيپ× تراكم
6
ns74/6
ns75/110
ns52/419
ns92/2
ns67/318
ns52/419
خطاي آزمايش
33
93/2
97/112
24/322
79/7
84/375
24/322
ضريب تغييرات (درصد)
49/42
94/47
29/55
05/30
80/36
58/26
ns  غیرمعنی دار، *و ** به ترتیب معنی‌دار در سطوح احتمال پنج و يك درصد.



جدول 3-20- مقايسه ميانگين انتقال ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي چهار ژنوتيپ برنج در تيمارهاي تراكم بوته
صفات گياهي
حسني
هاشمي
SA13
416
ميزان انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي (gm-2)
ab9/3
ab1/4
a1/5
b1/3
ميزان انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي (gm-2)
bc1/8
c4/6
a8/11
ab8/10
كارايي انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي (درصد)
ab9/52
b6/40
ab6/52
a7/64
اثر ساده تراكم بوته
11/11
16
25
ميزان انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي (gm-2)
b4/3
b7/2
a1/6
كارايي انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي (درصد)
a8/26
b8/15
ab8/23
سهم انتقال مجدد برگ‌هاي ساقه اصلي (درصد)
a4/42
b9/20
ab2/34
ميزان انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي (gm-2)
b3/5
a6/10
a0/12
كارايي انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي (درصد)
b1/43
a0/66
b9/48
سهم انتقال فتوسنتز جاري برگ‌هاي ساقه اصلي (درصد)
b7/57
a1/79
ab9/65
در هر رديف ميانگين‌هاي با حروف يكسان در سطح احتمال پنج درصد درآزمون توكي اختلاف معني‌داري ندارند.
جدول3-21- تجزيه ضرايب همبستگي انتقال ماده خشك برگ‌هاي ساقه اصلي چهار ژنوتيپ برنج در تيمارهاي تراكم بوته

صفات گياهي
عملكرد دانه
ميزان انتقال مجدد
كارايي انتقال مجدد
سهم انتقال مجدد
ميزان انتقال فتوسنتز جاري
كارايي انتقال فتوسنتز جاري
سهم انتقال فتوسنتز جاري
عملكرد دانه
1






ميزان انتقال مجدد
**45/0
1





كارايي انتقال مجدد
ns22/0-
**73/0
1




سهم انتقال مجدد
ns 30/0-
**69/0
**98/0
1



ميزان فتوسنتز جاري
**87/0
ns 07/0-
**65/0-
**71/0-
1


كارايي فتوسنتز جاري
ns 25/0
**71/0-
**94/0-
**91/0-
**68/0
1

سهم فتوسنتز جاري
*30/0
**69/0-
**98/0-
**00/1-
**71/0
**96/0
1
ns و * و** به ترتيب غير معني‌دار و معني‌دار در سطح احتمال پنج درصد و يك درصد هستند.